ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ :
ਚੀਨ ਨੇ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਲਹੁੰਜੇ ਏਅਰਬੇਸ ‘ਤੇ 36 ਨਵੇਂ ਸਖ਼ਤ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ੈਲਟਰ, ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਐਪਰਨ (Aircraft Paking Area) ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਵਾਂਗ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 107 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਨ ਹੁਣ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਵਾਈ ਖਤਰੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ
ਸਾਬਕਾ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਬੀਐਸ ਧਨੋਆ ਨੇ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਲਹੁੰਜੇ ਵਿਖੇ 36 ਨਵੇਂ ਆਸਰਾ-ਘਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰੇਗਾ। ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੂਮੀਗਤ ਸੁਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਡੋਕਲਾਮ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ” ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਨਿਲ ਖੋਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਹੁੰਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜੰਗੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਰਣਨੀਤਕ ਖ਼ਤਰਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ” ਇਨ੍ਹਾਂ 36 ਸਖ਼ਤ ਆਸਰਾ-ਘਰਾਂ ਨਾਲ, ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਰਾ-ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ”
ਚੀਨ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ ?
ਉਸਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਲੁੰਜੇ, ਟਿੰਗਰੀ ਅਤੇ ਬੁਰਾਂਗ ਵਰਗੇ ਏਅਰਬੇਸ LAC ਤੋਂ 5-150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹਨ , ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ, ਸਿੱਕਮ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੰਜੇ ਏਅਰਬੇਸ ‘ਤੇ CH-4 ਡਰੋਨ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਰੋਨ 16,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਲਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ 2029 ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਸਥਿਤ ਜਨਰਲ ਐਟੋਮਿਕਸ ਦੇ ਸਕਾਈ ਗਾਰਡੀਅਨ ਡਰੋਨ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਦੋਵਾਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ – ਅੱਠ ਡਰੋਨ ਮਿਲਣਗੇ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਲ ਸੈਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 15 ਸੀ ਗਾਰਡੀਅਨ ਡਰੋਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ 3.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸੌਦੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚੀਫ਼ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਐਸਪੀ ਧਾਰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਫਾਇਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਚੀਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉਸ ਫਾਇਦੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਖ਼ਤ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਹਨ।”
ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ
ਭੂ-ਖੁਫੀਆ ਮਾਹਿਰ ਡੈਮੀਅਨ ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਵਾਂਗ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਲਹੁੰਜੇ ਵਿਖੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ, ਚੀਨ ਦੇ ਆਪਣੀ ਹਵਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਵਾਈ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਲੁੰਜੇ ਵਿਖੇ ਵਿਸਥਾਰ ਬੀਜਿੰਗ ਦੀ ਉਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਨਿਰਮਾਣ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਛੇ ਏਅਰਬੇਸ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿੰਗਰੀ, ਲੁੰਜੇ, ਬੁਰਾਂਗ, ਯੂਟੀਅਨ ਅਤੇ ਯਾਰਕੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਸਥਿਰਤਾ
ਹਾਲਾਂਕਿ 2020 ਦੀ ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ ਦੀ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿਆਨਜਿਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰ, ਦੁਰਲੱਭ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖਣਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।
